Druktesten bij CV-installaties: zo doe je het goed

Een druktest is verplicht bij elke nieuwe of aangepaste CV-installatie. Je controleert hiermee of alle verbindingen goed dicht zitten en er geen lekkages in je leidingwerk zitten. Met de juiste afperspluggen en aanpak voorkom je kostbare reparaties en garantieproblemen achteraf.

Druktesten is geen hobbyactiviteit waar je onderuit kunt. Het is een wettelijke verplichting die staat beschreven in de NEN-normen voor CV-installaties. Toch zie je in de praktijk regelmatig dat installateurs deze cruciale stap te snel afhandelen of niet volgens de regels uitvoeren. Het resultaat? Lekkages die pas weken of maanden later opduiken, met alle ellende van dien. Waterschade, klachten van klanten en discussies over de garantie.

In deze gids leg ik je precies uit hoe je een professionele druktest uitvoert. Van de voorbereiding tot de interpretatie van de resultaten. Want als je het goed doet, kun je met een gerust hart je werk opleveren.

Waarom drukproeven zo belangrijk is

Je hebt net een hele installatie aangelegd. Persfittingen aangebracht, leidingen gelegd, radiatoren opgehangen. Alles ziet er mooi uit. Maar je weet pas zeker dat het ook écht goed is als je het systeem onder druk hebt gezet.

Bij een drukproef breng je het leidingwerk onder hogere druk dan de normale werkdruk. Meestal test je op 6 bar, terwijl een CV-installatie normaal op 1,5 tot 2,5 bar draait. Door deze overdruk komen eventuele zwakke plekken direct aan het licht. Een fitting die niet helemaal goed vast zit, een persverbinding die net niet perfect is, of een leiding met een beschadiging die je over het hoofd hebt gezien.

De drukproef is ook je bewijs naar de klant toe. Je kunt laten zien dat je vakwerk hebt geleverd. En mocht er later toch iets mis blijken te zijn met de installatie, dan heb je een gedocumenteerd testresultaat waarmee je kunt aantonen dat het systeem bij oplevering in orde was.

Nog een reden waarom je dit serieus moet nemen: verzekeringen. Als er waterlekkage ontstaat en je kunt geen deugdelijk testrapport overleggen, kun je problemen krijgen met de aansprakelijkheidsverzekering. De verzekeraar kan stellen dat je niet volgens de regels hebt gewerkt.

De juiste voorbereiding

Voordat je begint met drukproeven, moet je installatie helemaal af zijn. Dat klinkt logisch, maar ik zie regelmatig dat mensen te vroeg willen testen. Alle persfittingen moeten zijn aangebracht, alle koppelingen moeten zijn aangedraaid, en het systeem moet compleet zijn. Je kunt niet halverwege een installatie al beginnen met drukproeven en denken dat je later wel even bijtest.

Check eerst visueel of alles er goed uitziet. Loop het hele systeem langs. Zijn alle leidingen stevig vastgezet? Zitten alle fittingen er strak op? Zijn er geen scherpe bochten in de buizen? Let ook op of je nergens beschadigingen ziet aan de leidingen. Een deuk of kras kan later tot een lekkage leiden.

Belangrijk detail: de CV-ketel moet nog níet zijn aangesloten. Je test alleen het leidingwerk, niet de ketel. De meeste ketels zijn niet gebouwd om langdurig op 6 bar te staan. Je sluit dus alleen het leidingwerk af met afperspluggen en test dat systeem.

Zorg dat je alle radiatorkranen, aftapkranen en andere afsluiters in het systeem openzet. Je wilt dat het water overal doorheen kan stromen tijdens het vullen en testen. Als ergens een kraan dicht blijft zitten, test je maar een deel van je installatie.

Welke apparatuur heb je nodig

Voor een goede druktest heb je niet zoveel materiaal nodig, maar wat je nodig hebt moet wel deugdelijk zijn. Ten eerste natuurlijk de afperspluggen. Je hebt ze in verschillende maten nodig, afhankelijk van de diameters die je in je installatie gebruikt. Voor een standaard CV-installatie met 16 mm en 20 mm leidingen heb je dus pluggen in beide maten nodig.

Dan heb je een testpomp nodig. Dit is een handpomp waarmee je het systeem onder druk kunt zetten. De meeste testpompen hebben een ingebouwde manometer, zodat je direct kunt zien hoeveel druk je opbouwt. Let erop dat je manometer nauwkeurig is en een schaalverdeling heeft die geschikt is voor de drukken waarmee je werkt.

Verder heb je een vulslang nodig om de installatie te vullen met water. Gebruik altijd schoon leidingwater voor de druktest. Geen regenwater of water uit sloten, want dat kan verontreinigingen bevatten die later problemen geven in je systeem.

Neem ook een emmer en wat doeken mee. Bij het vullen en ontluchten van het systeem komt altijd wat water vrij. Beter goed voorbereid zijn dan achteraf de vloer van de klant moeten dweilen.

Een stopwatch of timer is handig om precies bij te houden hoe lang je test. En natuurlijk pen en papier om je meetresultaten te noteren. Een foto van de manometer aan het begin en einde van de test kan ook geen kwaad als extra bewijs.

Het systeem vullen en ontluchten

Nu komt het moment om je installatie te vullen. Sluit je vulslang aan op een waterpunt en op het laagste punt van je installatie. Meestal is dat bij de aanvoerleiding of bij een aftapkraan onderin het systeem. Open langzaam de watertoevoer en laat het systeem vollopen.

Hier moet je geduld hebben. Vul niet te snel, want dan krijg je luchtbellen in het systeem die er later moeilijk uit te krijgen zijn. Een rustig tempo voorkomt dat water met veel kracht door de leidingen schiet en lucht meesleurt.

Terwijl het systeem zich vult, loop je langs alle radiatoren om ze te ontluchten. Begin bij de radiatoren op de begane grond en werk omhoog naar de verdiepingen. Bij elke radiator open je het ontluchtingsventiel tot er water uitkomt in plaats van lucht. Dan sluit je het ventiel weer en ga je door naar de volgende.

Dit ontluchten doe je niet één keer, maar meerdere keren. Vul het systeem een beetje bij, ontlucht alle radiatoren, vul weer bij, ontlucht opnieuw. Herhaal dit proces totdat er bij geen enkele radiator meer lucht vrijkomt. Alleen dan weet je zeker dat het systeem volledig gevuld is.

Lucht in het systeem tijdens de druktest is funest. Het geeft een vals beeld van de werkelijkheid. Een systeem met veel lucht kan druk verliezen zonder dat er een lek is, simpelweg omdat lucht comprimeerbaar is en water niet. Je wilt dus een volledig watergevoerd systeem hebben voordat je begint met testen.

De eigenlijke druktest uitvoeren

Je systeem is nu gevuld en ontlucht. Tijd om de druk op te bouwen. Sluit je testpomp aan op het systeem, meestal op dezelfde plek waar je hebt gevuld. Controleer nog een laatste keer of alle kranen en afsluiters in het systeem openstaan, behalve natuurlijk de afperspluggen die je CV-ketel aansluiting afsluiten.

Begin langzaam te pompen. Bouw de druk geleidelijk op tot 6 bar. Niet in één keer vol gas pompen, maar rustig opbouwen zodat je kunt voelen of er ergens weerstand is of iets niet klopt. Bij 6 bar stop je met pompen en noteer je het exacte tijdstip en de druk.

Nu komt het wachten. Volgens de NEN-norm moet je minimaal 30 minuten wachten. In de praktijk doe ik meestal een uur, soms zelfs langer bij grote installaties. Tijdens deze wachttijd loop je het hele systeem na. Check alle fittingen, kijk bij alle koppelingen, inspecteer de radiatoren en hun aansluitingen. Als er ergens een druppel zit, zie je dat nu.

Let niet alleen op zichtbare lekken. Voel ook met je hand langs alle verbindingen. Vocht voel je sneller dan je het ziet, vooral bij hele kleine lekkages. Een fitting die net iets vochtig aanvoelt kan wijzen op een probleem dat later groter wordt.

Resultaten interpreteren

Na je wachttijd kijk je opnieuw naar de manometer. Idealiter staat de naald nog precies op 6 bar. In de praktijk zie je vaak een kleine drukdaling, en dat is niet direct een ramp. Er zijn namelijk verschillende redenen waarom de druk iets kan zakken zonder dat er een lek is.

Het systeem kan wat narekken. Leidingen en fittingen zetten een klein beetje uit onder druk, en dat proces kan even doorgaan nadat je bent gestopt met pompen. Ook temperatuurwisselingen kunnen invloed hebben. Als het tijdens je test kouder wordt in de ruimte, krimpt het water een fractie en zakt de druk minimaal.

Als vuistregel geldt: een drukdaling van maximaal 0,2 bar per uur is acceptabel bij een systeem dat op 6 bar staat. Zakt de druk sneller, dan heb je waarschijnlijk ergens een lek. Ook al zie je het niet, ergens ontsnapt er water. Tijd om op zoek te gaan.

Begin met het systematisch nalopen van het hele systeem. Ga eerst naar de plekken waar je het meest waarschijnlijk een lek vindt: nieuw aangelegde fittingen, koppelingen die je zojuist hebt aangebracht, en aansluitingen van radiatoren. Kijk ook bij doorvoeren door muren en vloeren, want daar kun je soms klemming krijgen die tot lekkage leidt.

Vind je het lek niet direct, dan moet je soms creatief worden. Je kunt de installatie in delen opdelen door tussentijds kranen dicht te draaien. Test eerst het ene gedeelte, dan het andere. Zo grenzen je het probleem stap voor stap in.

Veelgemaakte fouten bij druktesten

Er zijn een paar klassieke blunders die ik regelmatig tegenkom. De eerste is het te snel uitvoeren van de test. Je zet het systeem onder druk, kijkt vijf minuten later of de naald nog op 6 bar staat, en denkt dat het goed is. Dat werkt niet. Kleine lekken hebben tijd nodig om zich te manifesteren.

Een andere fout is het testen met de CV-ketel aangesloten. Zoals ik eerder zei, de meeste ketels zijn niet gemaakt voor langdurig 6 bar. Je kunt de ketel beschadigen, en bovendien test je dan niet alleen je leidingwerk maar ook de ketel zelf. Dat geeft een vertekend beeld.

Dan heb je mensen die het systeem niet goed ontluchten. Ze denken dat een beetje lucht geen probleem is, maar lucht verpest je hele test. Je krijgt drukschommelingen die niets te maken hebben met lekken, en je weet niet meer of je resultaat betrouwbaar is.

Ook zie ik wel eens dat mensen bij de eerste drukdaling meteen concluderen dat er een lek is en beginnen te zoeken. Geef het systeem de tijd om te stabiliseren. Zoals gezegd, een kleine drukdaling is normaal. Pas als de druk blijft zakken, heb je een probleem.

En tot slot: geen documentatie bijhouden. Je doet al die moeite om een degelijke druktest uit te voeren, maar je schrijft niets op. Maak foto's van de manometer, noteer tijden en drukmeetingen, en bewaar dit in je projectdossier. Het is je verzekering voor later.

Na de druktest

Je test is geslaagd, de installatie is dicht. Wat nu? Je kunt het systeem niet eindeloos op 6 bar laten staan. Laat de druk langzaam zakken door een ontluchtingsventiel voorzichtig open te draaien. Niet te snel, want dan krijg je waterslagen in het systeem.

Breng de druk terug naar ongeveer 1,5 bar. Dat is een normale vuldruk voor een CV-installatie. Verwijder de afperspluggen en sluit de CV-ketel aan. Nu kun je het systeem voor de eerste keer opstarten.

Let bij de eerste keer opstarten extra op. Ook al heb je getest op 6 bar, de eerste opwarming kan nog verrassingen opleveren. Leidingen zetten uit, koppelingen werken in, en soms kom je dan toch nog een zwakke plek tegen. Blijf dus alert.

Adviseer je klant om de eerste weken regelmatig de druk te checken. Als die sterk zakt, kan er toch ergens een klein lek zitten dat je gemist hebt. Beter dat je er snel bij bent dan dat het probleem groter wordt.

Wanneer je moet hertesten

Er zijn situaties waarin je opnieuw moet drukproeven, ook al heb je ooit een succesvolle test gehad. Als je bijvoorbeeld later een extra radiator aankoppelt of een stuk leiding vervangt, dan test je dat nieuwe gedeelte altijd opnieuw.

Ook na een grote reparatie of modificatie aan het systeem is hertesten verplicht. Je hebt fittingen losgemaakt en weer aangebracht, dus je moet controleren of alles nog dicht is.

Bij twijfel over de integriteit van het systeem test je ook opnieuw. Heeft de installatie een klap gehad, bijvoorbeeld door bouwwerkzaamheden in de buurt? Of is er vorstschade geweest? Dan is een druktest de enige manier om zeker te weten dat alles nog in orde is.

Drukproeven bij verschillende systemen

Niet elk leidingsysteem test je op dezelfde manier. Bij koperen leidingen met soldeerverbindingen wacht je bijvoorbeeld tot de soldeerplekken helemaal zijn afgekoeld voordat je gaat testen. Hete koppelingen kunnen nog nawerken en dan krijg je een vertekend testresultaat.

Bij kunststof leidingsystemen zoals PEX of meerlagenbuis let je erop dat het materiaal tijd heeft gehad om zich aan te passen aan de omgevingstemperatuur. Kunststof reageert sterker op temperatuurwisselingen dan metaal, dus test bij voorkeur op een moment dat de temperatuur stabiel is.

Voor perssystemen met persfittingen geldt dat je relatief snel kunt testen na installatie. De persverbinding is meteen definitief, er is geen uithardingstijd of afkoeling nodig. Dat is een van de voordelen van persen ten opzichte van solderen of lijmen.

Bij oudere installaties met schroefkoppelingen test je extra zorgvuldig. Deze koppelingen kunnen na jaren versleten zijn, en een druktest kan zwakke plekken aan het licht brengen die bij normale bedrijfsdruk nog net goedgaan maar bij testdruk lekken.

Administratie en rapportage

Een druktest zonder goede administratie is maar half werk. Je moet kunnen bewijzen dat je volgens de regels hebt getest. Maak daarom altijd een testrapport. Dat hoeft niet ingewikkeld te zijn, maar moet wel de essentiële informatie bevatten.

Noteer de datum en het tijdstip van de test. Schrijf op welke testdruk je hebt gebruikt en hoe lang je het systeem onder druk hebt gehouden. Leg vast wat de begindruk was en wat de einddruk na de testperiode. Als er drukverschil is, leg uit waardoor dat komt.

Maak foto's van de manometer bij aanvang en bij afsluiting van de test. Foto's van het serienummer van je meetapparatuur zijn ook nuttig, want zo kun je traceren met welke kalibratie je hebt getest.

Beschrijf kort de installatie die je hebt getest: aantal radiatoren, type leidingmateriaal, totale leidinglengte. Als er bijzonderheden waren tijdens de test, noteer die ook. Dit alles voeg je toe aan je projectdossier.

Geef een kopie van het testrapport aan je klant. Dat schept vertrouwen en geeft hem documentatie voor als hij later het huis verkoopt of als er vragen komen van een andere installateur.

Tips voor een efficiënte druktest

Plan je druktest op een moment dat je er tijd voor hebt. Haast is de vijand van een goede test. Zorg dat je niet onder tijdsdruk staat, want dan ga je dingen over het hoofd zien.

Begin met testen aan het einde van de werkdag. Dan kun je het systeem onder druk laten staan gedurende de nacht. De volgende ochtend check je de druk opnieuw. Dat geeft je een extra lange testperiode zonder dat je er zelf bij hoeft te blijven staan.

Werk systematisch. Maak een checklist van alle punten die je moet controleren en vink ze één voor één af. Zo vergeet je niets en kun je later precies reconstrueren wat je hebt gedaan.

Gebruik altijd je eigen testapparatuur waarvan je weet dat die betrouwbaar is. Leen je meetspullen van iemand anders, dan weet je niet hoe nauwkeurig ze zijn en of ze goed zijn gekalibreerd.

En tot slot: vertrouw niet blind op technologie. Een manometer kan defect zijn, een testpomp kan een lekkende afdichting hebben. Gebruik je gezonde verstand en je ervaring. Als iets niet klopt, check het dubbel.

Veelgestelde vragen

Hoe lang moet een druktest bij een CV-installatie duren?

Minimaal 30 minuten volgens de NEN-norm, maar in de praktijk test je bij voorkeur een uur of langer. Bij grote installaties kun je het systeem zelfs de hele nacht onder druk laten staan voor een extra betrouwbare test.

Op hoeveel bar moet je een CV-installatie testen?

Standaard test je op 6 bar, wat aanzienlijk hoger is dan de normale werkdruk van 1,5 tot 2,5 bar. Deze overdruk zorgt ervoor dat zwakke plekken in verbindingen en fittingen direct aan het licht komen tijdens de test.

Mag je een druktest doen met de CV-ketel aangesloten?

Nee, de CV-ketel moet je afkoppelen tijdens de druktest. Ketels zijn niet ontworpen voor langdurige blootstelling aan 6 bar testdruk. Je gebruikt afperspluggen om de aansluitingen af te sluiten en test alleen het leidingwerk zonder ketel.

Hoeveel drukdaling is acceptabel tijdens een druktest?

Een drukdaling van maximaal 0,2 bar per uur is acceptabel bij een testdruk van 6 bar. Zakt de druk sneller, dan heb je waarschijnlijk een lekkage in je systeem en moet je op zoek naar de oorzaak.

Wat moet je doen als de druk blijft zakken tijdens de test?

Check eerst of het systeem goed is ontlucht, want lucht kan voor drukdaling zorgen zonder dat er een lek is. Blijft de druk zakken, loop dan systematisch alle fittingen, koppelingen en aansluitingen na tot je het lek hebt gevonden.