CV-installatie doorspoelen: waarom, wanneer en hoe doe je dat?

CV-installatie doorspoelen verwijdert vervuiling, luchtbellen en slib die de efficiëntie verlagen en schade veroorzaken. Spoel na installatie, bij problemen of jaarlijks preventief door met schoon water en eventueel een spoelmiddel tot het water helder blijft.

Een cv-installatie die goed functioneert, begint met schoon water in het systeem. Toch wordt doorspoelen vaak overgeslagen of uitgesteld, met alle gevolgen van dien. Vervuiling, slib en luchtbellen kunnen voor flink wat problemen zorgen: van koude radiatoren tot een ketel die voortijdend de geest geeft. Als installateur weet je dat een grondig gespoelde installatie de basis is voor jarenlang betrouwbaar warmtecomfort.

In dit artikel leggen we uit waarom doorspoelen zo belangrijk is, wanneer je het moet doen en hoe je het stap voor stap aanpakt. Of je nu werkt met PEX-leidingen, meerlagenbuizen of traditionele koperen buizen: de principes blijven hetzelfde.

Waarom moet je een cv-installatie doorspoelen?

Tijdens de aanleg van een cv-systeem komt er van alles in de leidingen terecht. Zaagsel van het afknippen van buizen, slijpstof van ontbraming, vloeimiddel van soldeerwerk, lijmresten en algemeen bouwstof. Dit alles blijft in het systeem achter als je niet goed doorspoelt. Daarnaast kunnen nieuw geïnstalleerde radiatoren fabrieksvervuiling bevatten.

Die vervuiling gaat niet vanzelf weg. Integendeel: het zakt naar de laagste punten in het systeem, verzamelt zich in bochten en radiatoren, en gaat daar zijn werk doen. Slib blokkeert de doorstroming, waardoor sommige radiatoren koud blijven terwijl anderen wel warm worden. Zwevende deeltjes beschadigen pompen en kleppen. Magnetiet vormt zich en hecht zich vast aan metalen onderdelen.

Het resultaat? Een ketel die harder moet werken om dezelfde temperatuur te bereiken, waardoor je energierekening oploopt. Componenten die sneller verslijten. Radiatoren die vervangen moeten worden. En in het ergste geval een cv-ketel die defect raakt door oververhitting of een verstopte warmtewisselaar.

Doorspoelen voorkomt dit allemaal. Het verwijdert de bulk van de vervuiling voordat die zich kan vastzetten. Een schone installatie warmt gelijkmatiger op, verbruikt minder energie en gaat aanzienlijk langer mee. Voor jou als installateur betekent het ook minder terugroepjes voor problemen die makkelijk te voorkomen waren geweest.

Wanneer spoel je een cv-installatie door?

Na nieuwbouw of volledige renovatie

Dit is het meest voor de hand liggende moment: direct na de installatie van een nieuw systeem. Alle leidingen zijn gelegd, alle persfittingen zijn gemonteerd, radiatoren hangen en de ketel is aangesloten. Voordat je de installatie vult en in gebruik neemt, moet je doorspoelen. Bij nieuwbouw zit er altijd bouwvuil in het systeem, hoe voorzichtig je ook gewerkt hebt.

Gebruik bij voorkeur leidingwater met een hoge stroomsnelheid. Spoel elke radiator afzonderlijk door voordat je het hele systeem vult. Dit lijkt tijdrovend, maar bespaart je later veel ellende. Zeker wanneer je met PEX-leidingen werkt, is grondig spoelen essentieel omdat deze soepele buizen minder zelfsteunend zijn dan metalen leidingen.

Bij klachten over koude radiatoren

Als een klant belt met klachten over radiatoren die niet warm worden, is een verstopt systeem vaak de boosdoener. Ontluchten helpt dan niet: de lucht komt wel weg, maar de vervuiling blijft. In zo'n geval is het tijd voor een grondige spoelbeurt, eventueel gecombineerd met een power flush waarbij je onder hoge druk en met een spoelmiddel het systeem reinigt.

Preventief onderhoud

Zelfs een goed geïnstalleerd systeem heeft baat bij periodiek doorspoelen. Een keertje per jaar of eens per twee jaar kan geen kwaad, zeker bij oudere installaties. Slib hoopt zich nu eenmaal op, hoe schoon je ook begonnen bent. Preventief spoelen voorkomt dat kleine problemen grote problemen worden.

Voor en na reparaties

Wanneer je onderdelen vervangt of het systeem opent voor reparaties, komen er altijd nieuwe vervuilingen in het systeem. Zaag je bijvoorbeeld een stuk leiding weg en plaats je een nieuwe koppeling, dan komen er verse spanen in het water. Een snelle spoelbeurt voorkomt dat deze zich door het hele systeem verspreiden.

Welk gereedschap en materiaal heb je nodig?

Voor een standaard spoelbeurt heb je eigenlijk niet veel nodig. Een slang die je op de tapkraan kunt aansluiten, eventueel met een kraanadapter voor een perfecte pasvorm. Een afvoerpunt, bij voorkeur in een gootsteen of putje waar het water veilig weg kan. Een emmer om het eerste vuile water op te vangen, zodat je kunt zien hoe vervuild het systeem is.

Daarnaast heb je standaard installatiewerk gereedschap nodig: een steeksleutel of Bahco-tang om aansluitingen los te draaien, een doekje om lekwater op te vangen, en als je slim bent een kleine werklamp om goed te kunnen zien wat je doet in krappe ruimtes.

Voor hardnekkige vervuiling kun je overwegen om een chemisch spoelmiddel te gebruiken. Dit los je op in het cv-water en laat je een tijd circuleren voordat je het systeem doorspoelt. Let wel op: gebruik alleen middelen die geschikt zijn voor het type leidingen in het systeem. Sommige agressieve reinigingsmiddelen kunnen meerlagenbuizen of kunststof componenten aantasten.

Stappenplan: zo spoel je een cv-installatie door

Het doorspoelen van een cv-installatie is geen rocket science, maar vraagt wel een systematische aanpak. Volg deze stappen voor het beste resultaat.

Stap 1: Voorbereiding van het systeem

Zorg ervoor dat de cv-ketel uit staat en het systeem is afgekoeld. Werken met heet water is niet alleen onprettig, het kan ook gevaarlijk zijn. Sluit de aanvoer van de ketel af met de afsluiters. Controleer of je vrije toegang hebt tot alle radiatoren en of je weet waar de vul- en aftappunten zitten.

Stap 2: Systeem legen

Open het laagste aftappunt in de installatie en laat het water weglopen. Dit gaat vaak via een aftapkraan bij de cv-ketel of bij een radiator op de begane grond. Plaats een emmer of slang om het water op te vangen. Ontlucht ondertussen de radiatoren om het water sneller weg te laten lopen.

Let op de kleur van het water dat eruit komt. Is het roestbruin of zwart? Dan zit er flink wat vervuiling in het systeem. Helder water betekent dat het systeem relatief schoon is, maar dat wil niet zeggen dat spoelen overbodig is.

Stap 3: Aansluiten van de spoelslang

Sluit een tuinslang aan op de vulkraan of het vulsysteem van de installatie. Veel installaties hebben een speciale vulaansluiting met een kogelkraan. Zorg dat de aansluiting goed vast zit en niet kan lekken tijdens het spoelen. Open de kraan en laat het systeem vollopen met vers water.

Stap 4: Radiatoren afzonderlijk doorspoelen

Dit is de meest effectieve methode: spoel elke radiator apart door. Sluit alle radiatoren af behalve degene die je wilt spoelen. Open de ontluchter van die radiator en laat het water doorstromen tot het helder is. Herhaal dit voor elke radiator in het systeem.

Begin bij de radiatoren die het verst van de ketel af zitten en werk je weg richting de ketel. Zo spoel je systematisch door en voorkom je dat vervuiling van de ene radiator naar de andere wordt gespoeld.

Stap 5: Hele systeem doorspoelen

Nadat alle radiatoren individueel gespoeld zijn, open je alle radiatorkranen en laat je het water door het hele systeem stromen. Hou de vulkraan open en laat vers water blijven instromen terwijl het vuile water via het aftappunt wegloopt. Doe dit minimaal 10 tot 15 minuten, of totdat het water helder blijft.

Stap 6: Systeem vullen en ontluchten

Sluit het aftappunt en vul het systeem tot de juiste druk. Voor de meeste systemen is dit tussen de 1,5 en 2 bar wanneer het koud is. Ontlucht alle radiatoren opnieuw en controleer de druk. Vul indien nodig bij.

Stap 7: Controle en inbedrijfstelling

Start de ketel en laat het systeem op temperatuur komen. Controleer of alle radiatoren gelijkmatig warm worden. Loop nog een keer langs alle radiatoren om te ontluchten; tijdens het opwarmen komt er vaak nog wat lucht vrij. Check alle koppelingen op lekkages, vooral de plekken waar je iets hebt losgemaakt.

Tips voor een effectieve spoelbeurt

Gebruik een hoge stroomsnelheid. Hoe harder het water stroomt, hoe beter het vervuiling meeneemt. Sommige installateurs gebruiken daarom een externe pomp om extra druk te creëren. Dit is vooral handig bij grote installaties of systemen met veel slib.

Keer de stroomrichting om. Spoel niet alleen in de normale stromingsrichting, maar ook andersom. Veel vervuiling zit vastgeklit in hoeken en nissen en komt alleen los als je vanuit een andere richting spoelt. Dit betekent dat je soms de vul- en aftappunten moet omwisselen.

Neem de tijd. Een snelle spoelbeurt van 5 minuten haalt de ergste rommel weg, maar lost het probleem niet structureel op. Plan minimaal een uur in voor een gemiddeld systeem, langer voor grote installaties.

Let op de kleur van het water. Blijf doorspoelen totdat het water echt helder is, niet alleen maar een beetje minder bruin. Dat laatste restje vervuiling kan net zo goed problemen veroorzaken als de bulk die je al verwijderd hebt.

Bij PEX-installaties is extra zorgvuldigheid geboden. Door het flexibele karakter van PEX-buizen kunnen er tijdens de aanleg meer onregelmatigheden in de leidingen ontstaan waar vervuiling zich verzamelt. Spoel daarom extra grondig en gebruik indien nodig een chemisch spoelmiddel.

Chemisch spoelen: wanneer wel en wanneer niet?

Een chemische spoelbeurt gaat verder dan alleen water. Je gebruikt een speciaal reinigingsmiddel dat slib, magnetiet en andere vastzittende vervuiling oplost. Dit is vooral nuttig bij oude systemen die jarenlang niet gespoeld zijn, of bij installaties waar sprake is van ernstige vervuiling.

Het proces is intensiever dan een standaard spoelbeurt. Je vult het systeem met een mengsel van water en spoelmiddel, laat dit enkele uren circuleren terwijl de cv-ketel aan staat, en spoelt daarna alles grondig door met schoon water. Sommige middelen werken alleen bij hoge temperaturen, andere juist bij koud water.

Let goed op de instructies van de fabrikant. Sommige chemische middelen zijn agressief en kunnen schade aanrichten aan kunststof componenten, pakkingen of bepaalde metalen. Gebruik bij twijfel een neutraal spoelmiddel of vraag advies bij de fabrikant van de cv-ketel.

Na een chemische spoelbeurt is het essentieel om het systeem meerdere keren grondig door te spoelen. Restanten van het spoelmiddel kunnen corrosie veroorzaken of de werking van de ketel beïnvloeden. Sommige installateurs spoelen tot wel drie keer toe voordat ze het systeem weer vullen met normaal cv-water.

Problemen die ontstaan door niet doorspoelen

De gevolgen van een niet-gespoeld systeem zijn soms pas na maanden of jaren merkbaar. Radiatoren die bij de aansluiting warm zijn maar halverwege koud blijven, duiden op slibophoping. Een cv-pomp die vreemde geluiden maakt, is vaak beschadigd door zwevende deeltjes. Een ketel die voortdurend in storing gaat, kan te maken hebben met een vervuilde warmtewisselaar.

Het vervelende is dat deze problemen elkaar versterken. Een radiator met slib warmt minder goed op, dus de ketel moet harder werken. Dit verhoogt de temperatuur in de ketel, waardoor er meer magnetiet ontstaat. Dat magnetiet verspreidt zich door het systeem en veroorzaakt nog meer verstoppingen. Een vicieuze cirkel die alleen doorbroken wordt door grondig schoonmaken.

In extreme gevallen moet een hele installatie vervangen worden omdat de vervuiling zo hardnekkig is dat spoelen niet meer helpt. Dat is een dure en tijdrovende klus die makkelijk te voorkomen was geweest met een paar uur spoelwerk bij de installatie.

Doorspoelen bij verschillende leidingsystemen

De basis van doorspoelen blijft hetzelfde, maar er zijn wel verschillen tussen leidingmaterialen. Bij Wavin Tigris en Uponor systemen met persfittingen moet je extra opletten bij het inknippen van leidingen. Gebruik altijd een scherpe buizensnijder en ontbraam direct na het knippen. Dit voorkomt dat er bramen in het systeem komen die later losraken en problemen veroorzaken.

Bij traditionele koperen installaties is het risico op corrosie iets groter als het systeem lang stilstaat met water erin. Vul daarom pas vlak voor de ingebruikname en voeg zonodig een corrosieremmer toe aan het cv-water.

PEX-systemen zijn minder gevoelig voor corrosie, maar kunnen wel last hebben van zuurstof die door de buiswand heen diffundeert. Gebruik bij hoogwaardige installaties daarom altijd diffusiedichte PEX-leidingen met een aluminium kernlaag.

Wat doe je na het doorspoelen?

Het werk is nog niet klaar als het water helder uit het systeem komt. Noteer de druk van het systeem en geef dit door aan de klant. Leg uit hoe hij zelf de druk kan controleren en bijvullen indien nodig. Veel onnodige storingen ontstaan simpelweg omdat de druk te laag is.

Adviseer de klant om de eerste weken extra alert te zijn op lekwater rond radiatoren en koppelingen. Soms ontstaan kleine lekkages pas na verloop van tijd, wanneer het systeem meerdere malen is opgewarmd en afgekoeld.

Plan een controlebeurt in na enkele weken. Dit hoeft geen uitgebreid bezoek te zijn, maar even checken of alles goed blijft functioneren is waardevol voor de klant en voorkomt dat kleine problemen uitgroeien tot grote klachten.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt het doorspoelen van een cv-installatie?

Voor een gemiddelde woning reken je op 1 tot 2 uur. Dit hangt af van de grootte van het systeem, het aantal radiatoren en de mate van vervuiling. Grote installaties of systemen die chemisch gespoeld moeten worden kunnen een halve dag in beslag nemen.

Kan ik een cv-installatie ook zelf doorspoelen als particulier?

Ja, technisch gezien kan dat. Je hebt geen speciaal gereedschap nodig en het proces is niet ingewikkeld. Let wel op: als je iets verkeerd doet, kan dit leiden tot lekkages of schade aan de ketel. Bij twijfel schakel je beter een installateur in.

Hoe vaak moet je een cv-installatie doorspoelen?

Bij nieuwbouw altijd direct na installatie. Daarna is eens per 5 tot 10 jaar voldoende bij een goed onderhouden systeem. Bij klachten over slechte warmteafgifte of bruinverkleurd cv-water kan tussentijds spoelen nodig zijn.

Wat kost het om een cv-installatie te laten doorspoelen?

Een standaard spoelbeurt kost tussen de 150 en 300 euro, afhankelijk van de grootte van het systeem. Een chemische power flush ligt tussen de 400 en 800 euro. Veel installateurs rekenen dit mee in de prijs van een nieuwe cv-ketel.

Is doorspoelen hetzelfde als ontluchten van radiatoren?

Nee, dit zijn twee verschillende dingen. Ontluchten verwijdert alleen lucht uit het systeem via de ontluchtingsnippel bovenop de radiator. Doorspoelen verwijdert vervuiling, slib en andere vaste deeltjes uit het gehele systeem door vers water te laten circuleren.